Spis treści
Na pszenicy mamy najwięcej danych ze wszystkich upraw: jedenaście udokumentowanych wyników polowych z czterech krajów — cztery kolejne sezony na jednym gospodarstwie na Ukrainie, cztery wyniki z dwóch sezonów w Rosji, dwa z austriackich gospodarstw ekologicznych i jeden z Alberty. To dobry materiał, żeby pokazać nie jedną liczbę z folderu, tylko rozrzut wyników i to, od czego zależy. Uczciwie od razu: w tabeli prób stoi jeszcze jeden wiersz kanadyjski, z sezonu 2017, dla którego nie znaleźliśmy dokumentu źródłowego — dlatego nie liczymy go tutaj i nie opieramy na nim żadnego rachunku.
W skrócie: w próbach polowych pszenica odpowiadała wzrostem plonu od +11,9% do +50% — zależnie od odmiany, kraju, dawki (0,5–2,2 l/ha na sezon) i systemu. Karta dawkowania dla zbóż: 0,2–0,6 l/ha w 200–300 l wody, 2–4 zabiegi — od fazy 3–5 liści do kłoszenia. Poniżej wyniki, warunki każdego z nich i program sezonu.
| Lokalizacja / system | Wzrost plonu | Dawka |
|---|---|---|
| Ukraina, ozima (4 sezony 2014–2018) | +13,5% do +23,1% | 2,2 l/ha na sezon |
| Rosja, odm. Ermak i Yuka (2017–2019) | +18% do +50% | 1,0 l/ha na sezon |
| Austria, ekologiczna (2016–2018) | +11,9% i +14,8% | 0,5 i 0,85 l/ha |
| Kanada, sezon 2018 (czarnoziem) | +25,5% | 2,0 l/ha + zaprawa nasion |
Wyniki — i dlaczego się różnią
Rozrzut od +11,9% do +50% na jednej uprawie nie jest niedbałością pomiaru. Jest informacją o tym, gdzie ten preparat pracuje najmocniej — i da się ją odczytać, bo dla każdego z tych wyników znamy glebę, sezon i schemat zabiegu. Cztery kolejne sezony na jednym ukraińskim czarnoziemie dały +13,5% do +23,1% przy 2,2 l/ha w dwóch zabiegach, z najwyższym wynikiem w sezonie suszowym 2017/18. Dwie odmiany na słabej glebie stepowej w Rosji dały +47% (Ermak) i +50% (Yuka) przy dwóch zabiegach po 0,5 l/ha, a rok później ta sama odmiana na innych polach +32% i +18%. Dwa austriackie gospodarstwa ekologiczne — +11,9% i +14,8% przy 0,5 i 0,85 l/ha. Poletko 10 ha na czarnoziemie Alberty — +25,5% przy dwóch opryskach po 1 l/ha i moczeniu nasion.
Kierunek tego rozrzutu ma pokrycie poza naszymi raportami. Metaanaliza 117 prac i 319 zestawów danych z Chin, obejmująca pszenicę i kukurydzę łącznie, daje po zastosowaniu kwasu huminowego średni wzrost plonu 8,0% — czyli mniej niż dolny kraniec którejkolwiek z naszych serii. Ta sama praca podaje jednak, co ten efekt moduluje: rośnie wraz z pH gleby, a maleje wraz z zawartością materii organicznej, średnią temperaturą roczną i sumą opadów. Innymi słowy im gorszy punkt startu, tym większy procentowy margines poprawy — a autorzy metaanalizy wskazują wprost glebę mało żyzną i klimat stresowy jako warunki, w których efekt jest największy. Dokładnie tam leżą nasze dwa najwyższe wyniki: gleba stepowa o próchnicy poniżej 3%, sezon skrajnie suszowy. Tę samą prawidłowość widać w dwuletnim doświadczeniu na ubogiej glebie piaszczystej w Egipcie, gdzie kwas huminowy podniósł plon ziarna pszenicy odm. Sakha 93 o 28,3–54,4% — z zastrzeżeniem, że było to doświadczenie doniczkowe i dawka doglebowa rzędu ton na hektar, nie litrów.
Jedna rzecz zmienia wymowę najwyższych liczb i trzeba ją przeczytać razem z nimi. Rosyjskie poletka kontrolne nie były puste — dostały konkurencyjny preparat humusowy z mikroelementami w dawce 2 l/ha. Przewaga powstała więc nad aktywnym produktem, i to przy czterokrotnie niższej dawce; ale z tych samych liczb nie da się odczytać, ile daje sam preparat wobec braku jakiegokolwiek zabiegu humusowego. Podobnie w Kanadzie: przy pierwszej aplikacji preparat podano w mieszance z nawozem azotowym, więc zmierzono efekt schematu, nie samego preparatu. Warunki każdej próby rozpisujemy osobno w wynikach z gospodarstw.
Praktyczny wniosek jest krótki: planuj z dolnego krańca, nie ze średniej i tym bardziej nie z rekordu. Najbliższym nam punktem odniesienia z dużej próby jest 448 prób pasowych na komercyjnych farmach w Urugwaju (2014–2024), gdzie biostymulator humusowy w dawce 4 l/ha podniósł plon pszenicy średnio o 12,71% — a 35 z 448 prób w całym zbiorze dało wynik ujemny. Jeśli poletko na Twoim polu da +10%, rachunek zwykle się domyka (próg opłacalności); jeśli chcesz wiedzieć, ile daje u Ciebie, jedyną odpowiedzią jest poletko z kontrolą.[1,2,3]
Przypadek z pola
Ukraina: 4 sezony na jednym gospodarstwie — pszenica, jęczmień i soja — ten sam areał i te same uprawy przez cztery kolejne sezony — najlepszy dostępny test powtarzalności
Przypadek z pola
Kanada: pszenica na czarnoziemie Alberty — sezon 2018 z podpisanego listu — ten sam schemat zabiegów powtórzony na czarnoziemie Alberty przez dwa sezony
Przypadek z pola
Karaiby: trzcina cukrowa na Barbadosie — nowa uprawa w naszych próbach — uprawa spoza naszej strefy klimatycznej — pokazuje, gdzie wyniki się rozjeżdżają i dlaczego
Rachunek stanu obecnego
Ile kosztuje zagęszczenie gleby — rachunek przejazdów, których nikt nie liczy — jedna z przyczyn, dla których te same dawki dają różne wyniki, siedzi w podglebiu: ile razy po polu przejechano i ile z plonu ziarna zabiera zagęszczenie
Program sezonu w pszenicy
Termin ma w pszenicy własny, udokumentowany podział ról — i to jest jedyna rzecz w tym programie, która nie wynika z etykiety, tylko z pomiaru. W dwuletnim doświadczeniu polowym z pszenicą twardą odm. Burgos ta sama dolistna dawka kwasu huminowego podana w fazie kłoszenia dała wyższy plon ziarna niż podana w fazie strzelania w źdźbło; plon rósł tam od 3883 kg/ha w kontroli do 4988 kg/ha przy dawce 4,5 l/ha, czyli najwyższej BADANEJ — praca nie pokazuje szczytu, więc nie jest argumentem za podnoszeniem dawki, tylko za pilnowaniem terminu.
Raport z gospodarstwa w obwodzie rostowskim rozdziela role tak samo, choć innymi słowami: pierwszy zabieg w fazie krzewienia odpowiada za wzrost plonu, drugi w fazie dojrzałości mlecznej za gluten i białko. Na polu nr 130 gluten wyniósł 24,0% wobec 20,0% w kontroli, a białko 14,3% wobec 12,7%. Dwa dokumenty z różnych krajów i różnych systemów mówią więc to samo: późny zabieg przestaje być zabiegiem plonotwórczym, a zaczyna być zabiegiem jakościowym. Pełne warunki tej próby — w artykule o wynikach z Rosji.
Parametry robocze bierz z karty dawkowania: wielkością sterującą jest stężenie 0,1–0,2% roztworu, a dawka na hektar wynika z niego dopiero po pomnożeniu przez objętość cieczy.[4]
- Przed siewem — namaczanie nasion (8–12 h) — aktywacja energii kiełkowania, wg tabeli stężeń.
- Faza 3–5 liści — pierwszy oprysk — stymulacja systemu korzeniowego, na którym stoi cały sezon.
- Krzewienie do kłoszenia — 1–3 kolejne zabiegi w kluczowych fazach — przed kwitnieniem / kłoszeniem.
- Parametry — 0,2–0,6 l/ha w 200–300 l wody; łączenie z planowanymi opryskami (test słoikowy).
Instrukcja krok po kroku
Kwasy humusowe w kukurydzy — dawkowanie i wyniki z prób polowych — karta stosowania dla kukurydzy — inne okna zabiegowe niż w pszenicy
Instrukcja krok po kroku
Kwasy humusowe w rzepaku — karta stosowania i granice wiedzy — karta dla rzepaku, uczciwie: bez własnych prób polowych, na podstawie etykiety i mechanizmu
Instrukcja krok po kroku
Kwasy humusowe w ziemniakach — zaprawa bulw, zabiegi dolistne i wyniki z prób — ziemniaki mają dwa okna: zaprawę bulw przed sadzeniem i zabiegi dolistne
Instrukcja krok po kroku
Kwasy humusowe do pomidorów i warzyw — dawkowanie i terminy — karta dla warzyw — pomidor, ogórek, papryka i inne, plus przeliczenie z hektara na mały warzywnik
Instrukcja krok po kroku
Kwasy humusowe na trawnik i do ogrodu — dawki w skali przydomowej — te same dawki przeliczone na skalę przydomową — metry trawnika i litry w konewce, nie hektary
W systemie organicznym
Austriackie wyniki pochodzą z dwóch różnych gospodarstw i dwóch różnych schematów badanie polowe, więc czyta się je osobno, a nie jako jedno pasmo. Gospodarstwo Prentlhof, pszenica ozima ekologiczna odm. CAPO, sezon 2016/17: wysiew 180 kg/ha, jeden oprysk w fazie 3–4 liści dawką 0,5 l/ha w 300 l wody, bez zaprawiania nasion — zbiór 4,7 t/ha na części traktowanej wobec 4,2 t/ha bez preparatu, czyli +11,9%. Gospodarstwo Gallenbacher, sezon 2017/18: zaprawa nasion 450 ml na 200 kg ziarna przez 36 godzin plus jeden oprysk 400 ml w 400 l wody, łącznie 0,85 l/ha — 3 100 kg/ha wobec 2 700 kg/ha, czyli +14,8% wobec kontroli.
Niższa dawka nie jest tu oszczędnością, tylko innym schematem: jeden zabieg zamiast programu sezonowego, w jednym przypadku poprzedzony zaprawą. Obie próby to przy tym porównanie dwóch sąsiadujących powierzchni, bez powtórzeń i bez losowego rozmieszczenia, a u Gallenbachera poletka miały różną wielkość — 1 ha z preparatem i 0,80 ha bez. Sam raport z tego gospodarstwa podaje różnicę jako 12,9%, licząc nadwyżkę od plonu wyższego; liczbą porównywalną z resztą naszego zestawienia jest 14,8%, bo pozostałe raporty liczą przyrost wobec kontroli. Rozbieramy to w artykule o gospodarstwie ekologicznym w Austrii.
Od strony formalnej produkt ma Świadectwo Kwalifikacji IUNG-PIB (SE/132/2025) do rolnictwa ekologicznego oraz austriackie dopuszczenie EASY-CERT. Ostatnie słowo ma jednak Twoja jednostka certyfikująca — wpisz preparat do planu gospodarstwa i potwierdź go u niej przed pierwszym zabiegiem; szczegóły w artykule o biostymulatorach w rolnictwie ekologicznym.
Przypadek z pola
Austria: gospodarstwo ekologiczne i niezależne laboratorium — pszenica, ziemniak, konopie, kukurydza — gospodarstwo ekologiczne z niezależnym laboratorium — pszenica, ziemniak, konopie i kukurydza
Nawozy i pszenica
Pszenica to też główna uprawa w naszym artykule o redukcji nawozów mineralnych o 30% — tam rachunek przykładowy pokazuje bilans +620 zł/ha na założeniach poglądowych. Biostymulator nie zastępuje nawozu — poprawia jego wykorzystanie.
Przypadek z pola
Rosja: wyniki w strefie rolnictwa ryzykownego — pszenica ozima i jakość ziarna — gleby słabo zaopatrzone w azot i fosfor, próchnica poniżej 3% — tam rola nawożenia widać najostrzej
Vademecum
Od czego zacząć w pszenicy ozimej?
Standardowo: namaczanie nasion przed siewem (opcjonalnie) i pierwszy oprysk w fazie 3–5 liści — to fundament rozbudowy korzeni. Kolejne 1–3 zabiegi w kluczowych fazach, zgodnie z kartą dawkowania dla zbóż (0,2–0,6 l/ha, 200–300 l wody).
Jaka dawka kwasów humusowych w pszenicy ekologicznej?
W dwóch austriackich gospodarstwach ekologicznych skuteczne były dwa różne schematy: jeden oprysk 0,5 l/ha w 300 l wody w fazie 3–4 liści (+11,9%) oraz zaprawa nasion 450 ml na 200 kg ziarna plus jeden oprysk 400 ml w 400 l wody, łącznie 0,85 l/ha (+14,8%). To były pojedyncze zabiegi, nie pełne programy sezonowe — przy 2–4 zabiegach obowiązuje karta dawkowania dla zbóż. Produkt ma Świadectwo Kwalifikacji IUNG-PIB do rolnictwa ekologicznego; wpisz go do planu gospodarstwa i potwierdź z własną jednostką certyfikującą.
Czy wynik +50% jest do powtórzenia u mnie?
Raczej nie i warto wiedzieć dlaczego. Ten wynik pochodzi z jednej odmiany (Yuka), z gleby stepowej o próchnicy poniżej 3%, ze słabym zaopatrzeniem w azot i fosfor, w sezonie skrajnie suszowym — czyli z najgorszego punktu startu w całym naszym zestawieniu. Metaanaliza 117 prac wskazuje glebę mało żyzną i klimat stresowy jako warunki, w których efekt kwasu huminowego jest największy — nasz wynik nie zaskakuje w świetle tego kierunku, choć praca ta liczyła inny produkt, w innym kraju i na innej metodzie, więc nie dowodzi przyczyny naszego konkretnego przypadku. Do tego rosyjskie poletko kontrolne dostało konkurencyjny preparat humusowy w dawce 2 l/ha, więc liczba opisuje przewagę nad innym produktem, nie efekt wobec braku zabiegu. Na stanowisku w dobrej kulturze spodziewaj się wartości bliższych dolnemu krańcowi i zweryfikuj ją poletkiem z kontrolą.
Z czym porównywano te wyniki — czy poletko kontrolne było puste?
Nie zawsze i to jest różnica, która zmienia odczyt. Na Ukrainie kontrolą były uprawy nietraktowane na tym samym polu i w tym samym sezonie. W Rosji w sezonie 2017/18 poletka kontrolne dostały konkurencyjny preparat humusowy z mikroelementami w dawce 2 l/ha. W Kanadzie preparat podano przy pierwszej aplikacji w mieszance z nawozem azotowym. W Austrii porównywano dwie sąsiadujące powierzchnie o różnej wielkości. Każdy z tych układów opisujemy z osobna w wynikach z gospodarstw — bo bez tego procent nie znaczy tego samego w dwóch wierszach tej samej tabeli.
Ile realnie daje kwas humusowy w pszenicy według badań?
Najszersza dostępna synteza to metaanaliza 117 prac i 319 zestawów danych z Chin: średni wzrost plonu 8,0% — przy czym liczba dotyczy pszenicy i kukurydzy łącznie, bo praca ich nie rozdziela. W połączeniu z nawozem azotowym było to 11,9%. Z dużych prób produkcyjnych: 448 prób pasowych w Urugwaju dało dla pszenicy średnio 12,71%, ale 35 prób z całego zbioru wypadło na minus. Nasze własne wyniki (+11,9% do +50%) leżą powyżej tych średnich, a dwa najwyższe pochodzą z gleby wyjściowo ubogiej i z sezonu suszowego — dlatego do planowania używaj wartości z literatury, a nie naszego górnego krańca.
Czy można łączyć z opryskami jesiennymi/wiosennymi?
Tak, w praktyce aplikacje łączy się z planowanymi przejazdami — pełna rozpuszczalność preparatu eliminuje problem osadu. Przed pierwszym połączeniem zrób test słoikowy z konkretną mieszanką.
Powiązane artykuły
Redukcja nawozów mineralnych o 30% bez utraty plonu — jak to policzyć w swoim gospodarstwie
Nawozy to jeden z największych kosztów gospodarstwa. Skąd bierze się liczba 30%, jak przeliczyć ją na własnych liczbach i jak zredukować nawożenie bezpiecznie — z przykładem dla pszenicy.
Czytaj dalejKwasy humusowe w kukurydzy — dawkowanie i wyniki z prób polowych
Kukurydza jest najlepiej opisanym gatunkiem w badaniach nad substancjami humusowymi — i uprawą, w której nasze własne próby wypadają najsłabiej. Mechanizm korzeniowy, pasmo z literatury i uczciwy rachunek trzech wierszy naszej tabeli.
Czytaj dalejKoszt biostymulatora na hektar — rachunek ROI krok po kroku (przykłady dla zbóż)
Ile kosztuje biostymulator — za litr, za zabieg, za hektar, za sezon? Przejrzysty rachunek: realne ceny, próg opłacalności w kilogramach plonu i przykłady z liczbami z prób polowych.
Czytaj dalejStres herbicydowy i „dołki” po zabiegach — jak wspomóc regenerację uprawy
Pożółkła, przyhamowana łan po herbicydzie — „dołek herbicydowy” kosztuje tempo i wyrównanie łanu. Jak zapobiegać, jak rozpoznać stres i jak wspomóc regenerację rośliny po zabiegu.
Czytaj dalejNastępny artykuł w serii · 44
Kwasy humusowe w kukurydzy — dawkowanie i wyniki z prób polowych
Mechanizm korzeniowy zbadany najlepiej ze wszystkich upraw — i uczciwy rachunek trzech wierszy tabeli prób, z których żaden nie ma policzalnej kontroli.
Czytaj artykułSprawdź, jak to wygląda w praktyce
Podpisane i opieczętowane raporty z gospodarstw w Ukrainie, Rosji, Kanadzie, na Barbadosie i w Austrii — realne wyniki plonowania na przestrzeni kilku lat.
Ile to kosztuje na hektar?
Cena za litr niewiele mówi, bo dawki w udokumentowanych próbach różnią się kilkukrotnie. Jednostką, która da się porównać z czymkolwiek, jest koszt na hektar.
Z 10 udokumentowanych prób polowych. Dawki z prób są faktami historycznymi, nie zaleceniem dla Twojego pola — sprawdź na własnym poletku (protokół w Wiedzy). Ceny netto.
Wypróbuj produkty ProtoHumiX®
Biostymulator i polepszacz gleby — aktualnie dostępne kanistry 20 l. Ceny netto, VAT 8%.