Kwasy humusowe — dawkowanie i kiedy stosować

Odpowiedź rośliny na substancje humusowe nie rośnie proporcjonalnie do dawki, tylko ma szczyt i opada za nim. Meta-analiza badań na wielu gatunkach wykazała średni wzrost suchej masy pędów i korzeni o około 22%, przy czym istotny przy niskich stężeniach produktu — wyższe dawki przyrost zmniejszały. U siewek kukurydzy krzywa dawka-odpowiedź jest wprost dwufazowa, a dawka najlepsza dla wzrostu korzeni pokrywa się z dawką najlepszą dla akumulacji proliny i aktywności katalazy. Górna granica widełek jest więc granicą, a nie kierunkiem.

Położenie tego szczytu zależy natomiast od preparatu i warunków. W dwuletnim doświadczeniu polowym z pszenicą twardą w klimacie półsuchym plon ziarna rósł wraz z dolistną dawką kwasu huminowego przez cały badany zakres od 1,5 do 4,5 l/ha, kończąc na 4988 kg/ha wobec 3883 kg/ha w kontroli. Dawek wyższych nie testowano, więc szczytu ta praca nie pokazuje, a preparat miał inną zawartość substancji aktywnej niż nasz. Wynika z niej co innego, ważniejszego dla czytania każdej tabeli dawek: pasmo z etykiety jest kalibracją konkretnego preparatu, nie wartością wspólną dla wszystkich produktów humusowych.

Trzecia rzecz dotyczy pochodzenia tych liczb. Mechanizmy działania substancji humusowych opisano głównie w doświadczeniach laboratoryjnych i szklarniowych, a stężenia stosowane w takich układach bywają co najmniej dziesięciokrotnie wyższe od dawek polowych; przegląd zbierający wyniki z pola i ze szklarni odnotowuje przy tym, że handlowe preparaty w typowych dawkach polowych bywały nieskuteczne. Z tego powodu dawka z etykiety jest punktem wyjścia do sprawdzenia na własnym polu, a nie wielkością, z której da się wyliczyć spodziewany przyrost plonu.

Ostatnia rzecz to jednostka, w jakiej dawkę zapisujemy — i tu przebiega granica, która myli najczęściej. Przy oprysku dolistnym liczy się stężenie roztworu, przy aplikacji doglebowej ilość preparatu wniesiona na hektar. To nie są dwa sposoby zapisania tej samej liczby, tylko dwie różne wielkości sterujące.

Dolistnie o skutku decyduje to, co zastaje liść: stężenie 0,1–0,2%, czyli 1–2 ml preparatu na litr cieczy roboczej. Ta wartość jest jednakowa dla wszystkich grup upraw, a dawka na hektar dopiero z niej wynika — przez pomnożenie przez objętość cieczy roboczej, dokładnie tak, jak pokazuje ostatnia kolumna tabeli wyżej. Zmieniasz objętość cieczy, bo taki masz opryskiwacz albo takie warunki zabiegu? Trzymaj stężenie, nie dawkę na hektar. Reguła działa w obie strony: przy mniejszej ilości wody zużyjesz mniej preparatu, przy większej więcej.

Doglebowo jest odwrotnie, ponieważ o efekcie decyduje masa substancji humusowych wniesiona do hektara gleby, a nie to, w ilu litrach wody ją rozwieziesz. Objętość cieczy wynika tu z technologii — z pojemności zbiornika i sposobu wprowadzenia do gleby — więc samo stężenie z etykiety nie mówi jeszcze, ile preparatu trafiło na pole.

Stąd bierze się też nieporozumienie przy porównywaniu preparatów. Dawka „300 ml/ha” obok „2–3 l/ha” nie znaczy, że pierwszy produkt jest kilkakrotnie wydajniejszy — dopóki nie wiadomo, ile substancji aktywnej niesie każdy z nich i przy jakim stężeniu roboczym pracuje, obie liczby mówią o objętości cieczy, nie o sile działania.^[1,2,3,4,5]

Widełki nie są asekuracją. Dolna granica sprawdza się na glebach w dobrej kondycji, przy zabiegu profilaktycznym i przy pełnym programie 3–4 zabiegów w sezonie. Górna — na glebach słabych, ubogich w próchnicę, po stresie (susza, stres herbicydowy) albo gdy planujesz tylko 1–2 zabiegi i chcesz w nich zmieścić cały sezon.

Uprawy sadownicze i wieloletnie mają wyższą dawkę na hektar nie dlatego, że są „bardziej wymagające”, tylko dlatego, że mają wielokrotnie większą powierzchnię liści do pokrycia i dłuższy sezon wegetacyjny.

We wszystkich programach powyżej pierwszy zabieg przypada wcześnie — w fazie 3–5 liści dla zbóż, przed przesadzaniem dla warzyw. To nie przypadek: na tym etapie budowany jest system korzeniowy, na którym stoi cały sezon. Późniejsze zabiegi wspierają roślinę, ale nie odrobią tego, czego nie zbudowała na starcie. Jeśli z jakiegoś powodu możesz zrobić tylko jeden zabieg — zrób go wcześnie, nie późno.

Pełny sezon prowadzi przez okna, w których preparat ma innego adresata. Przed siewem trafia na nasiona, a w oknie między zbiorem poprzedniej uprawy a siewem kolejnej — na samą glebę i resztki pożniwne, gdzie korzeni jeszcze nie ma. W trakcie uprawy dociera do rośliny przez liść, przez system nawadniający albo razem z nawozem.

Reguła, którą tu podajemy, jest naszą konstrukcją porządkującą, nie wynikiem doświadczenia. Kanały nie sumują się dowolnie: skoro odpowiedź na dawkę ma szczyt, uprawa dostająca preparat trzema drogami naraz potrzebuje w każdej z nich mniej niż uprawa prowadzona jednym kanałem. Ustal więc najpierw, ile kanałów faktycznie prowadzisz w tym sezonie, a dopiero potem wybierz miejsce w widełkach dla każdego z nich. Bez rośliny w tle preparat pracuje wyłącznie w oknie między zbiorem a kolejnym siewem i tam nie dzieli dawki z niczym innym.

Nie znaleźliśmy pracy, która porównałaby dawkę skupioną w jednym kanale z tą samą dawką rozłożoną na kilka. Zmierzone są natomiast dwie rzeczy w tym samym kierunku: metaanaliza nawożenia azotowego notuje po dodaniu kwasu huminowego średni wzrost plonu o 12%, efektywności wykorzystania azotu o 27% i pobrania azotu o 17%, co opisuje preparat jako dodatek do nawożenia, a nie zamiennik; a w nawozie fosforowym z wbudowanym kwasem huminowym niska dawka dodatku działała wyraźniej niż wysoka.^[6,7]

Przy zaprawianiu i fertygacji hektar przestaje być użyteczną jednostką, ponieważ objętość wody wynika z technologii — z zaprawiarki, systemu kropelkowego, pojemności zbiornika — a nie z powierzchni pola. Etykieta podaje więc dla nich stężenie roztworu albo dawkę na tonę materiału siewnego.

Zaprawianie ma przy tym własne okno. Kwasy humusowe pobudzają rozwój korzeni bocznych przez jednoczesną aktywację pomp protonowych błony komórkowej i tonoplastu, a zaprawa jest jedynym kanałem, który zastaje nasiono przed wschodami. Dawka i tu ma swój szczyt: przy zaprawianiu nasion kukurydzy preparatem o zawartości 18% kwasów huminowych wskaźnik szybkości wschodów poprawiał się do dawki około 158 ml na 100 kg nasion, a dawki wyższe obniżały suchą masę korzeni. U soi z nasion osłabionych starzeniem o parametrach kiełkowania decydowało zarówno stężenie roztworu, jak i czas moczenia — dlatego na liście niżej podajemy oba.

Fertygacja to jedyny kanał, dla którego znaleźliśmy zmierzony efekt ekonomiczny. W doświadczeniu z pomidorem w Indiach (2010–2012) podawanie kwasu huminowego razem z nawożeniem przez fertygację pozwoliło ograniczyć dawkę nawozu mineralnego o 20% względem samej fertygacji, przy zachowanej produktywności.

Aplikacja doglebowa jest na tej liście przypadkiem szczególnym. Liczy się przy niej — jak pisaliśmy wyżej — ilość preparatu wniesiona na hektar, ale etykieta podaje stężenie, bo objętość cieczy zależy od techniki wprowadzenia do gleby, nie od powierzchni pola. Ile preparatu faktycznie zeszło na hektar, wyliczysz więc dopiero po zabiegu: stężenie razy objętość cieczy, którą na tym hektarze zastosowałeś. Warto tę liczbę zanotować, bo to ona, a nie procent w zbiorniku, jest porównywalna między sezonami.^[8,9,10,11]

To rozróżnienie myli najczęściej. Aplikacja dolistna z dawką na hektar dotyczy biostymulatora — działa na roślinę: pobieranie składników, kondycję, odporność na stres. Aplikacje doglebowe i fertygacja pracują na glebę — strukturę, retencję wody i kompleks sorpcyjny — i tu naturalnym wyborem jest polepszacz gleby.

W praktyce najlepsze wyniki daje program łączony: gleba plus roślina. Rozbieramy to szczegółowo w artykułach dla konkretnych upraw — pszenicy, kukurydzy, rzepaku i ziemniaków.

Dowód dla obu dróg nie jest jednak jednakowo mocny. Metaanaliza ponad tysiąca par danych ze 180 prób polowych dała średni przyrost plonu 17,9% — dla wszystkich kategorii biostymulatorów łącznie, nie samych humusowych — najwyższy przy aplikacji doglebowej, przy czym zboża wypadły poniżej średniej. Po stronie gleby lepiej opisany jest też sam mechanizm, ponieważ substancje humusowe wiążą jony i wodę oraz oddziałują z minerałami i mikroorganizmami glebowymi. Dla rośliny mechanizm chelatowania mikroelementów zmierzono w układzie hydroponicznym u pszenicy, gdzie kwas huminowy złagodził chlorozę międzyżyłkową, poprawiając dostępność żelaza, miedzi i cynku.

Aplikacja dolistna ma przy tym udokumentowane próby polowe bez efektu i to jest uczciwsza podstawa decyzji niż same wyniki dodatnie. W doświadczeniu z rzepakiem jarym na Łotwie dwa handlowe preparaty humusowe podane dolistnie nie poprawiły zaopatrzenia liści w deficytowe składniki, obniżyły zawartość miedzi i boru w nasionach i dały ujemny trend plonu. W dwóch próbach na soi w Michigan preparat podany w fazie R3 nie dał istotnej różnicy plonu, a różnicę w wariancie łączonym z fungicydem przypisano fungicydowi. U kukurydzy w stresie wodnym dolistna aplikacja nie poprawiła wzrostu roślin. Przegląd zbierający wyniki dolistne notuje natomiast wzrost biomasy i zawartości barwników fotosyntetycznych w kilku grupach roślin. Rozbieżność między tymi dwoma obrazami jest realna — dlatego pierwszy sezon prowadź z pasem kontrolnym, zamiast rozstrzygać ją z góry.^{[12,13,14,15,16,17,18]}

Produkt można mieszać z wieloma środkami ochrony roślin, co pozwala łączyć aplikację z planowanymi przejazdami — pełna rozpuszczalność eliminuje problem osadu w dyszach. Za przetestowanie konkretnej mieszaniny przed zastosowaniem odpowiada użytkownik: przed pierwszym połączeniem zrób test słoikowy. Przy sporządzaniu cieczy roboczej ProtoHumiX® wlewaj do zbiornika w ostatniej kolejności.

Dawki powyżej to punkt wyjścia sprawdzony w próbach polowych, a nie gwarancja wyniku na Twojej glebie i Twojej odmianie. Najtańszy sposób weryfikacji to poletko z próbą kontrolną — protokół krok po kroku opisujemy w osobnym artykule. Rachunek opłacalności dla konkretnej dawki policzysz według metody z artykułu o koszcie na hektar.