Kwasy humusowe — dawkowanie i kiedy stosować

Odpowiedź rośliny na substancje humusowe nie rośnie proporcjonalnie do dawki, tylko ma szczyt i opada za nim. Meta-analiza badań na wielu gatunkach wykazała średni wzrost suchej masy pędów i korzeni o około 22%, przy czym istotny przy niskich stężeniach produktu — wyższe dawki przyrost zmniejszały. U siewek kukurydzy krzywa dawka-odpowiedź jest wprost dwufazowa, a dawka najlepsza dla wzrostu korzeni pokrywa się z dawką najlepszą dla akumulacji proliny i aktywności katalazy. Wyższa dawka nie znaczy lepszy wynik: górna dawka jest granicą, a nie kierunkiem.

Położenie tego szczytu zależy natomiast od preparatu i warunków. W dwuletnim doświadczeniu polowym z pszenicą twardą w klimacie półsuchym plon ziarna rósł wraz z dolistną dawką kwasu huminowego przez cały badany zakres od 1,5 do 4,5 l/ha, kończąc na 4988 kg/ha wobec 3883 kg/ha w kontroli. Dawek wyższych nie testowano, więc szczytu ta praca nie pokazuje, a preparat miał inną zawartość substancji aktywnej niż nasz. Wynika z niej co innego, ważniejszego dla czytania każdej tabeli dawek: pasmo z etykiety jest kalibracją konkretnego preparatu, nie wartością wspólną dla wszystkich produktów humusowych.

Trzecia rzecz dotyczy pochodzenia tych liczb. Mechanizmy działania substancji humusowych opisano głównie w doświadczeniach laboratoryjnych i szklarniowych, a stężenia stosowane w takich układach bywają co najmniej dziesięciokrotnie wyższe od dawek polowych; przegląd zbierający wyniki z pola i ze szklarni odnotowuje przy tym, że handlowe preparaty w typowych dawkach polowych bywały nieskuteczne. Z tego powodu dawka z etykiety jest punktem wyjścia do sprawdzenia na własnym polu, a nie wielkością, z której da się wyliczyć spodziewany przyrost plonu.

Ostatnia rzecz to jednostka, w jakiej dawkę zapisujemy — i tu przebiega granica, która myli najczęściej. Program sezonu podaje dawkę na zabieg i całość sezonu dla konkretnej uprawy. To nie są widełki do wyboru, tylko liczby z zarejestrowanej etykiety dla tej uprawy.

Stężenie roztworu przydaje się w jednym miejscu: w opryskiwaczu. Skoro dawka na zabieg i woda na hektar są ustalone, stężenie wynika z nich samo — i tak samo wynika z niego kontrola, czy ciecz rozrobiono dobrze. Zmieniasz objętość cieczy, bo taki masz opryskiwacz? Trzymaj dawkę na hektar z programu, nie stężenie z przyzwyczajenia.

Doglebowo jest odwrotnie, ponieważ o efekcie decyduje masa substancji humusowych wniesiona do hektara gleby, a nie to, w ilu litrach wody ją rozwieziesz. Objętość cieczy wynika tu z technologii — z pojemności zbiornika i sposobu wprowadzenia do gleby — więc samo stężenie z etykiety nie mówi jeszcze, ile preparatu trafiło na pole.

Stąd bierze się też nieporozumienie przy porównywaniu preparatów. Dawka „300 ml/ha” obok „2–3 l/ha” nie znaczy, że pierwszy produkt jest kilkakrotnie wydajniejszy — dopóki nie wiadomo, ile substancji aktywnej niesie każdy z nich i przy jakim stężeniu roboczym pracuje, obie liczby mówią o objętości cieczy, nie o sile działania.^[1,2,3,4,5]

Program nie ma widełek do wyboru — dawki na zabieg są stałe. To, co dobierasz do pola, to fazy (terminy) i — tylko w soi — trzeci, zalecany zabieg. Na glebach słabych albo po stresie nie podnosisz dawki, tylko pilnujesz terminów: pierwszy zabieg wcześnie.

Uprawy spoza zarejestrowanej etykiety (warzywa, sady, winnice, wieloletnie) nie mają tu liczby — dawkę i terminy dobierze doradca.

We wszystkich programach powyżej pierwszy zabieg przypada wcześnie — 3–6 liści u zbóż, 4–6 liści u kukurydzy, pierwsze liście właściwe u rzepaku. Jeśli z jakiegoś powodu możesz zrobić tylko jeden zabieg — zrób go wcześnie, nie późno.

Pełny sezon prowadzi przez okna, w których preparat ma innego adresata. Przed siewem trafia na nasiona, a w oknie między zbiorem poprzedniej uprawy a siewem kolejnej — na samą glebę i resztki pożniwne, gdzie korzeni jeszcze nie ma. W trakcie uprawy dociera do rośliny przez liść, przez system nawadniający albo razem z nawozem.

Reguła, którą tu podajemy, jest naszą konstrukcją porządkującą, nie wynikiem doświadczenia. Kanały nie sumują się dowolnie: skoro odpowiedź na dawkę ma szczyt, uprawa dostająca preparat trzema drogami naraz potrzebuje w każdej z nich mniej niż uprawa prowadzona jednym kanałem. Ustal więc najpierw, ile kanałów faktycznie prowadzisz w tym sezonie, a dopiero potem wybierz miejsce w widełkach dla każdego z nich. Bez rośliny w tle preparat pracuje wyłącznie w oknie między zbiorem a kolejnym siewem i tam nie dzieli dawki z niczym innym.

Nie znaleźliśmy pracy, która porównałaby dawkę skupioną w jednym kanale z tą samą dawką rozłożoną na kilka. Zmierzone są natomiast dwie rzeczy w tym samym kierunku: metaanaliza nawożenia azotowego notuje po dodaniu kwasu huminowego średni wzrost plonu o 12%, efektywności wykorzystania azotu o 27% i pobrania azotu o 17%, co opisuje preparat jako dodatek do nawożenia, a nie zamiennik; a w nawozie fosforowym z wbudowanym kwasem huminowym niska dawka dodatku działała wyraźniej niż wysoka.^[6,7]

Przy zaprawianiu hektar przestaje być użyteczną jednostką, ponieważ objętość wody wynika z technologii — z zaprawiarki, a nie z powierzchni pola. Etykieta podaje więc dawkę na tonę materiału siewnego.

Zaprawianie ma przy tym własne okno. Kwasy humusowe pobudzają rozwój korzeni bocznych przez jednoczesną aktywację pomp protonowych błony komórkowej i tonoplastu, a zaprawa jest jedynym kanałem, który zastaje nasiono przed wschodami. Dawka i tu ma swój szczyt: przy zaprawianiu nasion kukurydzy preparatem o zawartości 18% kwasów huminowych wskaźnik szybkości wschodów poprawiał się do dawki około 158 ml na 100 kg nasion, a dawki wyższe obniżały suchą masę korzeni. U soi z nasion osłabionych starzeniem o parametrach kiełkowania decydowało zarówno stężenie roztworu, jak i czas moczenia — dlatego na liście niżej podajemy oba.

Fertygacja to jedyny kanał, dla którego znaleźliśmy zmierzony efekt ekonomiczny. W doświadczeniu z pomidorem w Indiach (2010–2012) podawanie kwasu huminowego razem z nawożeniem przez fertygację pozwoliło ograniczyć dawkę nawozu mineralnego o 20% względem samej fertygacji, przy zachowanej produktywności.

Aplikacja doglebowa to w tej linii osobny produkt — polepszacz gleby PFC 3(B) z własną etykietą i własnymi dawkami. Ten artykuł jej nie podaje.^{[8,9,10,11,3]}

To rozróżnienie myli najczęściej. Aplikacja dolistna z dawką na hektar dotyczy biostymulatora — jego deklaracja CE to jedno zdanie: „Poprawa cech jakościowych: zwiększenie plonu i przyspieszenie wzrostu roślin.” Aplikacje doglebowe i fertygacja pracują na glebę — strukturę, retencję wody i kompleks sorpcyjny — i tu naturalnym wyborem jest polepszacz gleby.

W praktyce najlepsze wyniki daje program łączony: gleba plus roślina. Rozbieramy to szczegółowo w artykułach dla konkretnych upraw — pszenicy, kukurydzy, rzepaku i ziemniaków.

Dowód dla obu dróg nie jest jednak jednakowo mocny. Metaanaliza ponad tysiąca par danych ze 180 prób polowych dała średni przyrost plonu 17,9% — dla wszystkich kategorii biostymulatorów łącznie, nie samych humusowych — najwyższy przy aplikacji doglebowej, przy czym zboża wypadły poniżej średniej. Po stronie gleby lepiej opisany jest też sam mechanizm, ponieważ substancje humusowe wiążą jony i wodę oraz oddziałują z minerałami i mikroorganizmami glebowymi. Dla rośliny mechanizm chelatowania mikroelementów zmierzono w układzie hydroponicznym u pszenicy, gdzie kwas huminowy złagodził chlorozę międzyżyłkową, poprawiając dostępność żelaza, miedzi i cynku.

Aplikacja dolistna ma przy tym udokumentowane próby polowe bez efektu i to jest uczciwsza podstawa decyzji niż same wyniki dodatnie. W doświadczeniu z rzepakiem jarym na Łotwie dwa handlowe preparaty humusowe podane dolistnie nie poprawiły zaopatrzenia liści w deficytowe składniki, obniżyły zawartość miedzi i boru w nasionach i dały ujemny trend plonu. W dwóch próbach na soi w Michigan preparat podany w fazie R3 nie dał istotnej różnicy plonu, a różnicę w wariancie łączonym z fungicydem przypisano fungicydowi. U kukurydzy w stresie wodnym dolistna aplikacja nie poprawiła wzrostu roślin. Przegląd zbierający wyniki dolistne notuje natomiast wzrost biomasy i zawartości barwników fotosyntetycznych w kilku grupach roślin. Rozbieżność między tymi dwoma obrazami jest realna — dlatego pierwszy sezon prowadź z pasem kontrolnym, zamiast rozstrzygać ją z góry.^{[12,13,14,15,16,17,18]}

Produkt można mieszać z wieloma środkami ochrony roślin, co pozwala łączyć aplikację z planowanymi przejazdami — pełna rozpuszczalność eliminuje problem osadu w dyszach. Za przetestowanie konkretnej mieszaniny przed zastosowaniem odpowiada użytkownik: przed pierwszym połączeniem zrób test słoikowy. Przy sporządzaniu cieczy roboczej ProtoHumiX® wlewaj do zbiornika w ostatniej kolejności.

Dawki powyżej to punkt wyjścia, a nie gwarancja wyniku na Twojej glebie i Twojej odmianie. Najtańszy sposób weryfikacji to poletko z próbą kontrolną — protokół krok po kroku opisujemy w osobnym artykule. Rachunek opłacalności dla konkretnej dawki policzysz według metody z artykułu o koszcie na hektar.