Kwasy humusowe w ziemniakach — zaprawa bulw, zabiegi dolistne i wyniki z prób

Zaprawa bulw jest najtańszym zabiegiem sezonu i zarazem tym oknem, które w całym artykule stoi na najsłabszym dowodzie. Dawka 300–400 ml na 1000 kg bulw to osobna pozycja etykiety, inna niż ogólne „zaprawianie nasion”, które ma dziś własną, niższą wartość. Pomylenie tych dwóch pozycji chybia dawkę o rząd wielkości, więc wartość sprawdź na etykiecie opakowania, które masz w ręku.

Czego pod tą pozycją nie ma: nie znaleźliśmy ani jednej opublikowanej próby z zaprawianiem sadzeniaków ziemniaka preparatem humusowym. Sprawdzone przez nas kwerendy zwracają zaprawianie sadzeniaków kwasem giberelinowym, moczenie nasion innych gatunków albo dawki doglebowe liczone w kilogramach na hektar. Mechanizm, na który powołuje się to okno, pochodzi więc z prac nad NASIONAMI innych roślin — a sadzeniak jest organem wegetatywnym, nie nasieniem.

Te prace niosą przy tym jedno ustalenie, które warto przenieść w całości: przy zaprawianiu istnieje dawka, powyżej której wynik się pogarsza. W laboratoryjnym doświadczeniu z nasionami kukurydzy, zaprawianymi handlowym preparatem humusowym w sześciu dawkach od 0 do 500 ml na 100 kg nasion, wskaźnik szybkości wschodów poprawiał się do dawki około 158 ml na 100 kg, a dawki wyższe obniżały suchą masę korzeni; samej zdolności kiełkowania preparat nie zmieniał. Nasiona soi sztucznie postarzone reagowały na moczenie w roztworze kwasu huminowego zależnie zarówno od stężenia, jak i od czasu ekspozycji. Stąd praktyczna zasada zaprawy: równomierna warstwa roztworu w podanym stężeniu, nigdy „więcej dla pewności”.

Praktycznie: namaczanie 16–24 h przed sadzeniem albo zaprawa maszynowa. Liczy się stężenie roztworu, nie objętość na hektar — bulwy mają dostać równomierną warstwę, a nie kąpiel na przelew.^[1,2]

Drugie okno jest tym, z którego pochodzą liczby z tabeli powyżej. Ziemniak stoi w karcie stosowania w grupie z marchwią i burakiem ćwikłowym: wielkością sterującą jest stężenie robocze 0,1–0,2%, a przy 200–300 l cieczy na hektar wychodzi z niego 0,2–0,6 l/ha. Dawka na hektar jest więc wartością pochodną i zmienia się razem z ilością wody.

Rozrzut od +10,53% do +44% pokazuje najpierw coś innego, niż widać na pierwszy rzut oka: dwa najwyższe wyniki mają inną podstawę liczenia niż dwa pozostałe. Przy odmianie Ditta 2 (+14,3%) i przy Kurasie (+44%) archiwum nie zawiera plonu poletka kontrolnego, więc procentu nie policzono wobec niego; przy Ditcie 1 (+20%) i przy ziemniaku organicznym (+10,53%) — policzono. Najwyższa liczba tego zbioru stoi zatem na słabszej podstawie niż najniższa.

Najwyższy wynik w pełnych warunkach: ziemniak, odm. Kuras (Austria, 2016–2017): wzrost plonu o 44% przy dawce 2 l/ha, plon 36 t/ha, nadwyżka 11 t/ha. Odmiana ma znaczenie — Ditta przy tej samej dawce 2 l/ha dała +14,3% — ale to są raporty z produkcji, a nie doświadczenia z powtórzeniami i losowym rozmieszczeniem poletek, więc nie rozdzielają wkładu preparatu od agrotechniki i pogody danego pola. Najniższy wynik zbioru, +10,53% przy 0,625 l/ha (ziemniak organiczny, Austria, 2018), jest wobec kontroli policzony i dlatego to on, a nie rekord, jest liczbą do planowania.

Cudze doświadczenia z ziemniakiem idą w tę samą stronę, ale w zupełnie innej skali dawek — i lepiej, żeby czytelnik przeczytał o tym u nas, bo w literaturze zobaczy to i tak. Kwasy humusowe z leonardytu podane razem z obniżonym nawożeniem azotem u odmiany Van Gogh zwiększyły liczbę bulw na roślinie do 13%, plon handlowy do 18% i plon ogólny do 16% wobec kontroli. W doświadczeniu, w którym kwas huminowy wniesiono w dawkach 200–600 kg/ha razem z bakteriami Bacillus, razem z plonem rosły gęstość właściwa, sucha masa, skrobia i białko bulw — najlepszy wariant był tam jednak wariantem łączonym z bakteriami, a kontrola nie dostała nawożenia, więc różnica mierzy w dużej części odżywienie. W małym doświadczeniu polowym w Nitrze (2020) razem z plonem rosły refraktometryczna sucha masa, skrobia i witamina C, ale najwyższy plon dał tam wariant biostymulatorów łączony z nawozem azotowym. To są setki i tysiące kilogramów materiału stałego na hektar; nasza karta stosowania mówi o dziesiątych częściach litra preparatu płynnego. Kierunek wolno stąd przenieść, wielkości nie.

Jednej rzeczy w naszych wynikach nie ma: jakości bulw. Nasze raporty ważyły plon. Nota o wyższej zawartości białka i związków organicznych, która stoi pod tabelą prób, dotyczy płodów rolnych ogólnie, a stojące za nią niezależne analizy laboratoryjne z Austrii wykonano na konopiach i kukurydzy, nie na bulwach. Skrobia, sucha masa i gęstość właściwa bulw rosły po substancjach humusowych w CUDZYCH doświadczeniach, opisanych wyżej razem z ich dawkami. Dopóki nie zmierzymy tego sami na ziemniaku, nie przypisujemy sobie tego wyniku.

Praktyczny wniosek jest krótki: planuj z dolnego krańca, nie ze średniej i tym bardziej nie z rekordu. Jeżeli chcesz wiedzieć, ile daje na Twoim polu, jedyną odpowiedzią jest poletko z pasem kontrolnym i waga.^[3,4,5]

Ziemniak lubi gleby lżejsze — te same, które najszybciej tracą wodę i składniki. To nie jest wyłącznie kwestia stanowiska: wrażliwość ziemniaka na suszę przypisuje się przede wszystkim płytkiemu systemowi korzeniowemu, a przegląd literatury dokłada do tego genotyp, fazę rozwojową oraz czas trwania i nasilenie suszy — i wskazuje, że wobec braku odmian tolerancyjnych poprawy szuka się w agrotechnice.

Ile z tego da się odrobić zabiegiem, pokazuje doświadczenie wazonowe. Susza obniżyła u ziemniaka wysokość roślin, biomasę, chlorofil oraz zawartość skrobi i białka w bulwach, a łączne podanie kwasu huminowego doglebowo i nano-tlenku magnezu dolistnie poprawiło plon bulw, skrobię i cukry rozpuszczalne wobec roślin zestresowanych bez zabiegu — pozostając jednak poniżej roślin dobrze nawodnionych. To zdanie trzeba przenieść w całości: zabieg zmniejszył stratę, nie odtworzył plonu. Podobnie na zasolonej glebie piaszczysto-gliniastej, gdzie kwas huminowy wniesiony doglebowo w dawkach 1000–2000 kg/ha podniósł plon ogólny bulw przy najwyższej dawce o 60% wobec nietraktowanej kontroli — to tony materiału na hektar, gleba zasolona i klimat półsuchy, czyli inna technologia i inny punkt startu niż pole w Polsce.

Podział ról w naszym programie jest prosty: polepszacz gleby pracuje na retencję i kompleks sorpcyjny (artykuł o glebie piaszczystej w tej serii), a biostymulator na korzeń i fizjologię rośliny. Żaden z nich nie zastąpi wody.^[6,7,8]