Kanada: pszenica na czarnoziemie Alberty — sezon 2018 z podpisanego listu

Warunki są w tym materiale ważniejsze niż sam wynik, ponieważ to one rozstrzygają, co wolno z niego odczytać. List podaje ich niezwykle dużo jak na dokument o jednej stronie — miejsce, glebę, powierzchnię, cztery daty, stężenie, nośnik, fazy rozwojowe obu zabiegów i skład preparatu. Podaje też jedną rzecz, którą łatwo przeoczyć, a która zmienia wymowę całości: preparat nie jechał sam. Ostatnia pozycja poniżej wylicza natomiast to, czego w liście nie ma, ponieważ przy raporcie z danych brak jest informacją równie ważną jak liczba.^[1,2,3]

Wynik zostawiamy w jednostce oryginału, bo w niej daje się sprawdzić wprost w dokumencie. Dla czytelnika w Polsce buszel z akra jest jednak miarą pustą, więc trzeba ją najpierw rozpakować. Buszel jest historycznie miarą objętości, ale w obrocie zbożem odpowiada mu umowna masa: dla pszenicy 60 funtów, czyli 27,2155 kg, co daje 36,7437 buszla na tonę metryczną. List posługuje się zaokrągloną wersją tej samej wielkości — 27,2 kg przy wilgotności 13,5% — i to jej użyliśmy, żeby każdy nasz rachunek dawał się odtworzyć z samego listu, bez sięgania po cudze tabele. Stąd 59 wobec 47 buszli z akra to 3,97 wobec 3,16 t/ha, a różnica to 0,81 t/ha.

Jednostka nie powie jednak rzeczy drugiej, o którą czytelnik pyta od razu: czy 59 buszli z akra to dużo. Statistics Canada podaje dla Alberty w 2018 roku średni plon pszenicy 49,7 buszla z akra, przy średniej krajowej 47,8. Obszar nietraktowany z tego poletka — 47 buszli — leży więc tuż poniżej średniej swojej prowincji, a obszar traktowany jakieś dziewięć buszli powyżej niej. Ważniejsza jest tu ta pierwsza liczba niż druga, ponieważ mówi, że punkt odniesienia w tej próbie nie był zaniżony: kontrola plonowała mniej więcej tak, jak plonowała w tamtym roku Alberta. Przewaga nie powstała przez porównanie z polem zapuszczonym.

Żadnego z tych dwóch zestawień nie należy przy tym przeciągać. Średnia prowincji obejmuje tysiące pól o różnej glebie, gospodarce wodnej i agrotechnice i nie orzeka o tym konkretnym polu — jest tłem dla liczby, a nie jej kontrolą; kontrolą jest sąsiedni obszar tego samego pola. Przelicznik masowy zakłada z kolei ziarno o standardowej masie hektolitrowej, a list nie podaje jej dla żadnego z wariantów, więc partia lżejsza lub cięższa od normy zważyłaby inaczej, niż wskazuje tabela. Dlatego jedynym porównaniem, na którym cokolwiek liczymy, zostaje 59 wobec 47 z tego samego pola i tego samego sezonu: +25,5%.^[4,5]

Koszt liczy się na hektar, nie na litr. Schemat z listu to dwa opryski po 1 l/ha, czyli 210 zł/ha netto, bez rabatu ilościowego. To ta sama liczba, którą niesie wiersz kanadyjski w tabeli zwrotu na stronie Wyniki z gospodarstw. Dwie rzeczy zostają poza rachunkiem: zaprawianie nasion, którego ilości list nie podaje, oraz koszt drugiego przejazdu opryskiwacza. Pierwszy zabieg jechał razem z nawozem azotowym, więc nie dołożył przejazdu; drugi był osobny.

Po stronie przychodu bierzemy przyrost zmierzony na tym poletku, a nie procent. Różnica wyniosła 12 buszli z akra, czyli 0,81 t/ha. Przy urzędowej średniej cenie skupu pszenicy 844,50 zł/t — obwieszczenie Prezesa GUS za 11 kwartałów poprzedzających pierwsze półrocze 2026 r. — jest to około 680 zł/ha dodatkowego przychodu wobec 210 zł/ha kosztu. Próg opłacalności przenosi się na własne pole lepiej niż krotność zwrotu i wynosi około 250 kg ziarna z hektara; na plonie referencyjnym rzędu 5,2 t/ha, z naszej tabeli ROI, to przyrost o około 4,8%.

Ten rachunek różni się od wiersza kanadyjskiego w zbiorczej tabeli na stronie Wyniki z gospodarstw i różnicę trzeba nazwać, żeby dwie liczby na jednej stronie nie wyglądały na pomyłkę. Koszt jest wspólny: 210 zł/ha. Różnią się dwa składniki. Tabela przelicza procent z próby na polski plon referencyjny 5,2 t/ha, a tu stoi 0,81 t/ha przeliczone z buszli zmierzonych na tym poletku. Tabela liczy przychód po 750 zł/t, a tu cena to urzędowa średnia GUS 844,50 zł/t. Obie drogi są jawne, ale odpowiadają na różne pytania: tabela na „ile to byłoby w Polsce”, ten rachunek na „ile zmierzono tam”. Kto planuje zabieg na własnym polu, potrzebuje tego drugiego.

Na koniec dwa zastrzeżenia, bez których rachunek wprowadza w błąd. Po pierwsze, te 680 zł/ha wypracował schemat z nawozem azotowym w pierwszym zabiegu, a nie preparat sam — i przy nieznanym nawożeniu obszaru kontrolnego części tej kwoty nie da się przypisać. Po drugie, jednego poletka nie należy brać za wartość spodziewaną: najbliższy punkt odniesienia z dużej próby to 448 prób pasowych na komercyjnych farmach, gdzie biostymulator humusowy podniósł plon pszenicy średnio o 12,71%, przy czym 35 prób dało wynik ujemny, a prawdopodobieństwo przekroczenia progu opłacalności wyniosło 83,4–89,2%. Wynik z Alberty leży powyżej tej średniej i tak trzeba go czytać — jako jeden punkt rozkładu.^[6,7]