Kanada: pszenica na czarnoziemie Alberty — sezon 2018 z podpisanego listu

Uczciwa odpowiedź brzmi: jedno poletko tego nie rozstrzyga i nie po to je pokazujemy. To jeden sezon na jednym polu, bez powtórzeń i bez losowego rozmieszczenia wariantów, a przy pierwszym zabiegu preparat jechał w mieszance z nawozem azotowym. Punkt odniesienia z dużej próby wygląda inaczej: w 448 próbach pasowych na komercyjnych farmach biostymulator humusowy podniósł plon pszenicy średnio o 12,71%, przy czym 35 prób wypadło na minus, a prawdopodobieństwo przekroczenia progu opłacalności wyniosło 83,4–89,2%. Wynik z Alberty leży wyraźnie powyżej tej średniej i tak trzeba go czytać — jako jeden punkt rozkładu, a nie jako wartość spodziewaną. Odpowiedź dla własnego pola daje wyłącznie własne poletko z kontrolą i waga.

3,97 wobec 3,16 t/ha, czyli o 0,81 t/ha więcej. Przelicznik jest w samym liście: przy wilgotności 13,5% jeden buszel pszenicy odpowiada 27,2 kg. Akr to 0,404686 ha, więc 59 × 27,2 ÷ 0,404686 daje 3966 kg/ha, a 47 × 27,2 ÷ 0,404686 daje 3159 kg/ha. Rachunek można powtórzyć na kartce i dojść do tych samych liczb — o to w tym artykule chodzi.

Nie. Pierwszy zabieg podano w mieszance z nawozem azotowym w dawce 30 funtów na akr, czyli około 33,6 kg/ha produktu — rodzaju nawozu ani zawartości azotu list nie podaje. Przed siewem nasiona moczono dodatkowo w roztworze preparatu przez 24 godziny, a ilości użytej do zaprawiania dokument również nie podaje. Zmierzono zatem efekt całego schematu i tak należy ten wynik czytać. Jest tu jeszcze druga, poważniejsza granica: list w ogóle nie mówi, czym nawożono obszar nietraktowany. Nie wiadomo więc, czy azot był różnicą między wariantami, czy tłem wspólnym dla obu — a od tego zależy, jak dużą część przyrostu wolno wiązać z preparatem. Rozdzieliłby to dopiero trzeci wariant, z samym nawozem azotowym.

Bo to jednostka oryginału i zachowanie jej pozwala sprawdzić nasze liczby wprost w źródle. Buszel jest historycznie miarą objętości, ale w obrocie zbożem odpowiada mu umowna masa: dla pszenicy 60 funtów, czyli 27,2155 kg, a jedna tona metryczna to 36,7437 buszla. List posługuje się zaokrągloną wersją tej samej wielkości — 27,2 kg przy wilgotności 13,5% — i to jej użyliśmy w przeliczeniach, żeby wynik dawał się odtworzyć z dokumentu bez sięgania po inne tabele. Ponieważ buszel mierzy objętość, partia ziarna o innej masie hektolitrowej waży inaczej, niż wskazuje przelicznik; list nie podaje masy hektolitrowej żadnego z wariantów.

Konstrukcja jest podobna — dawka podzielona na dwa zabiegi, rozcieńczona w wodzie — ale różnic jest więcej niż sama wielkość dawki. W Kanadzie było to 1 l/ha na zabieg wobec 1,1 l/ha na Ukrainie i 0,5 l/ha w Rosji, a do tego doszło zaprawianie nasion. Ważniejsza jest jednak różnica w kontroli, bo ona rozstrzyga o porównywalności. W Rosji raport za sezon 2017–2018 mówi wprost, że poletka kontrolne nie były puste: dostały konkurencyjny preparat humusowy w dawce 2 l/ha, więc tamten wynik mówi o przewadze nad innym produktem. Raport za sezon następny już tego nie podaje — i w tym miejscu Rosja spotyka się z Kanadą, bo list z Alberty nie mówi, co dostał obszar nietraktowany ani jednym słowem: nie wiadomo więc ani że kontrola była pusta, ani że nie była. Te dwa wyniki nie są zatem tą samą miarą i nie należy ich zestawiać jako szeregu. Odmienne są też punkty startu: w Rosji próchnica poniżej 3% na słabej glebie stepowej, w Albercie gleba czarnoziemna, na której plon ogranicza woda. Najbliższy porównywalny materiał to cztery sezony z Ukrainy, gdzie ten sam schemat powtórzono w czasie.