Biostymulator PFC 6(B) wg rozporządzenia (UE) 2019/1009 — co ta kategoria naprawdę oznacza

Rozporządzenie nie opisuje biostymulatora składem. Opisuje go celem — i na tym stoi cała porządkująca moc tej kategorii. Załącznik I mówi, że biostymulator to produkt nawozowy UE, „którego funkcja polega na stymulowaniu procesów odżywiania roślin niezależnie od zawartości składników pokarmowych w produkcie, którego wyłącznym celem jest poprawa co najmniej jednej z następujących cech rośliny lub ryzosfery rośliny”: efektywności wykorzystania składników pokarmowych, odporności na stres abiotyczny, cech jakościowych albo przyswajalności składników pokarmowych z form trudnodostępnych w glebie lub ryzosferze.

Słowo „wyłącznym” wykonuje tu pracę, którą łatwo przeoczyć. Lista czterech celów jest zamknięta: to nie zestaw przykładów, tylko granica tego, co wolno obiecać produktowi sprzedawanemu w tej kategorii. Kategoria nie mówi natomiast nic o stężeniu ani o surowcu, więc dwa produkty PFC 6(B) mogą różnić się między sobą wszystkim poza deklarowaną funkcją.

Drugi z tych czterech celów ma dla kwasów humusowych opisany mechanizm. Przegląd z 2025 r. wiąże budowę cząsteczki kwasu huminowego z modulacją enzymów antyoksydacyjnych i stabilizacją błon komórkowych, a stresy, o których mówi, to zasolenie, susza, temperatury skrajne i toksyczność metali ciężkich — czyli dokładnie ten zakres zjawisk, który rozporządzenie nazywa „odpornością na stres abiotyczny”.

Podział na dwie rodziny jest w akcie równie dosłowny. PFC 6(A) to biostymulator mikrobiologiczny, złożony z mikroorganizmu lub konsorcjum mikroorganizmów określonych w kategorii materiałów składowych CMC 7. PFC 6(B) zdefiniowano jednym zdaniem: „Biostymulator niemikrobiologiczny to biostymulator inny niż biostymulator mikrobiologiczny”. Nasza kategoria to PFC 6(B).

Jedna uwaga o samej nazwie, bo krąży w obiegu jako cytat. W polskim tekście rozporządzenia fraza „biostymulator roślin” nie występuje ani razu — akt mówi po prostu „biostymulator”, a nagłówek załącznika brzmi „PFC 6: BIOSTYMULATOR”. „Biostymulator roślin” jest potocznym odpowiednikiem angielskiego „plant biostimulant” i tak go tu traktujemy: jako wygodne słowo, nie jako brzmienie przepisu.^[1,2]

Zamknięta lista obietnic to dopiero połowa kategorii. Druga połowa to droga, którą produkt musi przejść, zanim obietnicę wolno wydrukować — i tu rozporządzenie jest konkretniejsze, niż wynikałoby z folderów.

Najmocniejszy z tych wymogów prawie nigdy nie trafia do materiałów handlowych. Załącznik IV wylicza moduły oceny zgodności i w punkcie 1.3 lit. c stanowi, że moduł A — samodzielna wewnętrzna kontrola produkcji — „nie może być stosowany do […] biostymulatora, jak określono w PFC 6”. Producent biostymulatora nie potwierdzi zatem zgodności sam sobie; w papierach musi stać jednostka notyfikowana z numerem. Powołanie się na PFC 6 bez takiej jednostki jest sprzecznością, którą kupujący sprawdzi w minutę.

Rozporządzenie zamyka też pętlę między dokumentem a etykietą, i robi to zdaniem, które warto zapamiętać: „Biostymulator wywołuje skutki deklarowane na etykiecie dla roślin podanych na etykiecie”. Deklaracja obowiązuje więc dla konkretnej rośliny, a nie dla roślin w ogóle. Załącznik III żąda z kolei podania na etykiecie deklarowanego skutku dla każdej rośliny docelowej oraz „wszelkich odnośnych instrukcji dotyczących skuteczności produktu, w tym […] niekompatybilności ze środkami ochrony roślin” — dlatego pytanie „czy mogę to zmieszać z herbicydem” ma adresata i jest nim etykieta (stres herbicydowy i „dołki” po zabiegach).^[1,3]

Nie jest nawozem. Definicja mówi „niezależnie od zawartości składników pokarmowych w produkcie”, więc biostymulator nie dostarcza azotu, fosforu i potasu w ilościach nawozowych, tylko poprawia ich wykorzystanie. Dlatego rozmowa o zastąpieniu nawozów biostymulatorem jest bezprzedmiotowa, a sensowna jest rozmowa o optymalizacji dawek (artykuł o redukcji 30%).

Nie jest środkiem ochrony roślin — i ta granica nie jest konwencją branżową, tylko szwem między dwoma aktami prawnymi. Rozporządzenie o produktach nawozowych własnym art. 47 zmieniło rozporządzenie (WE) nr 1107/2009 tak, żeby reżim środków ochrony roślin obejmował „wpływanie na procesy życiowe roślin […] inne niż składnik odżywczy lub biostymulator”, i tą samą nowelizacją wpisało do tamtego aktu definicję biostymulatora o tych samych czterech celach. Przepis ten obowiązuje od 15 lipca 2019 r., czyli trzy lata przed początkiem stosowania samego rozporządzenia o produktach nawozowych.

Skutek jest ostrzejszy, niż się zwykle sądzi. Motyw 23 stanowi, że „Produkty mające co najmniej jedną funkcję, z których jedna jest objęta zakresem stosowania rozporządzenia (WE) nr 1107/2009, są środkami ochrony roślin objętymi zakresem stosowania tego rozporządzenia”. Jedna funkcja przenosi więc cały produkt pod inny reżim. Obietnica zwalczania chorób albo szkodników na etykiecie biostymulatora nie jest zatem bonusem do funkcji podstawowej — jest deklaracją, która wyprowadza produkt z kategorii, w której go sprzedano. Produkt reklamowany jednocześnie jako biostymulator i jako coś, co zwalcza patogeny, bez rejestracji środka ochrony roślin, nie jest okazją — jest sygnałem ostrzegawczym.^[1,4]

Pytanie, które rozstrzyga najwięcej, jest krótkie: w jakiej kategorii PFC jest ten produkt i jaka funkcja jest w niej deklarowana? Zaraz za nim idzie numer jednostki notyfikowanej, bo dla PFC 6 nie ma jej czym zastąpić. Weryfikację samych dokumentów — co czytać, w jakiej kolejności i gdzie sprawdzić ważność — rozbieramy w artykule o certyfikatach biostymulatorów.

Jest jednak druga strona tej samej monety i rynek mówi o niej rzadko: brak oznakowania CE nie znaczy, że produkt jest w obrocie nielegalnie. Motyw 5 rozporządzenia stwierdza, że zgodność ze zharmonizowanymi przepisami „powinna zatem nadal być opcjonalna”, a produkty, które w chwili udostępniania na rynku nie mają oznakowania CE, w ogóle nie wchodzą w zakres tego aktu. W Polsce działa równoległa ścieżka krajowa: nawozy i środki wspomagające uprawę roślin wprowadza się do obrotu na podstawie pozwolenia ministra właściwego do spraw rolnictwa wydanego zgodnie z ustawą o nawozach i nawożeniu, a dopuszczone pozycje figurują w publicznym wykazie MRiRW. Brak CE jest więc powodem, żeby sprawdzić w innym rejestrze, a nie żeby produkt odrzucić.

O kategorii rozstrzyga na końcu to, do czego produkt jest zalecany. Materiał IUNG-PIB cytuje stanowisko MRiRW: przy substancjach o działaniu wielokierunkowym trzeba rozstrzygnąć, „w jaki sposób dana substancja działa, jakie wykazuje właściwości i do czego jest zalecana”, a ciężar udowodnienia sposobu działania „zawsze spoczywa na podmiocie wprowadzającym dany produkt na rynek”. Obietnica producenta nie jest zatem opisem produktu — jest deklaracją, która wyznacza jego kategorię prawną i jego odpowiedzialność.^[5,6]