Kutoka asilia — kwa udongo, mmea na mtu.

Asidi za hyumiki ni misombo ya kikaboni ya asili inayounda msingi wa rutuba ya udongo. Ni michanganyiko tata inayotokea wakati wa mtengano wa viumbe hai (uundaji wa mboji), inayopatikana kutoka vyanzo vyenye nishati kubwa kama leonardite — makaa ya kahawia machanga.

Sehemu zake kuu zinazofanya kazi kibiolojia ni asidi ya hyumiki, asidi ya fulviki, asidi ya haimatomelaniki na asidi ya ulmiki. Misombo hii hufanya kazi katika viwango kadhaa: huboresha muundo wa udongo, huongeza uwezo wake wa kuhifadhi maji na husaidia mmea kufyonza virutubisho vidogo na vikubwa.

Ni jibu kwa uharibifu unaoendelea wa udongo baada ya miaka ya matumizi makubwa ya mbolea za viwandani. Ufanisi wake unasimama kwenye nguzo tatu, na kila moja inaweza kupimwa shambani:

• Kuondoa sumu: hufunga metali nzito, mabaki ya viuatilifu na radionuklidi katika michanganyiko imara, hivyo mmea huvifyonza kwa kiasi kidogo zaidi.
• Ongezeko la mavuno: kwa viwango hadi lita 3 kwa hekta katika mzunguko kamili (kupanda hadi kuvuna), majaribio ya shambani yalitoa ongezeko la 12 hadi 51%, wastani 28%. Tofauti hii inatokana na zao, udongo na hali ya hewa — ni wigo wa matokeo, si ahadi kwa shamba fulani.
• Gharama ndogo za mbolea: virutubisho vinapopatikana kwa urahisi zaidi, kiasi cha mbolea ya madini kinaweza kupungua kwa wastani wa 30% huku uwezo wa mavuno ukibaki pale pale.

Teknolojia ipo chini ya ulinzi wa hataza ya kimataifa (WIPO: WO2015/163785), unaohusu mchakato wa uchimbaji wa kimekanika-kemikali na vifaa vya uzalishaji vilivyojengwa kwa ajili yake. Kilichoandikwa kwenye nyaraka:

• Usafi uliopimwa maabara: dondoo isiyo na uchafu wa ziada wala metali nzito, ikithibitishwa kwa vyeti — alama ya CE ya Ulaya kama inorganic soil improver (kiboreshaji cha udongo kisicho hai, Na. CE-B/5/26/BS) na kama plant biostimulant (kichocheo cha mimea, Na. CE-B/17/25/BS).
• Utendaji wa kibiolojia: kiwango cha sehemu hai za asidi zilizo huru na zinazoyeyuka kwa 100% katika maji kinalingana na kiwango chote cha dondoo — kilichomo kwenye kifungashio ni sehemu hai.
• Matumizi na usalama: njia maalum ya usafishaji huondoa hatari ya kuziba kwa vinyunyizio na mifumo ya umwagiliaji wa mbolea — tatizo linalojulikana kwenye hyumeti za kawaida.

Ratiba bora hutegemea zao lenyewe, lakini kwa kawaida tunapendekeza matumizi 2 hadi 4 katika mzunguko mmoja wa ukuaji.

Asidi za hyumiki hutumiwa kwa njia kuu tatu za kilimo, zinazoweza kurekebishwa kulingana na zao:

• Matumizi kabla ya kupanda (kutibu mbegu na mizizi ya viazi): mbegu zinaweza kulowekwa katika myeyusho wa maji wa 0.1% (saa 6–12 kulingana na aina), au ProtoHumiX® ikaongezwa moja kwa moja kwenye dawa za kawaida za kutibu mbegu.
• Kunyunyizia majani (wakati wa ukuaji): njia inayotumika zaidi na yenye gharama nafuu katika kilimo cha eneo kubwa. Kipimo cha kawaida cha kazi: lita 1 ya bidhaa iliyoyeyushwa katika lita 300–400 za maji kwa hekta. Inaweza kuchanganywa kwenye tanki pamoja na mbolea, viuadudu na viuavimelea.
• Umwagiliaji wa mbolea (udongo na matone): kuyeyuka kikamilifu kunaruhusu kupeleka bidhaa moja kwa moja kwenye eneo la mizizi kwa usahihi. Inapendekezwa katika kilimo cha mboga na matunda cha kiwango cha juu.

Katika kilimo na ufugaji wa kawaida, kutumia asidi safi za hyumiki za ProtoHumiX® kupita kiasi kwa kweli hakutokei.

• Usalama wa kitoksikolojia: ni vitu salama sana, visivyo na sifa za kusababisha saratani, kudhuru kiinitete, kusababisha mzio wala mshtuko wa mzio.
• Nafasi pana ya usalama: tafiti za wanyama zilionyesha kuwa kipimo chenye sumu kwa 50% ya viumbe hufikia gramu 7.5 kwa kila kilo ya uzito wa mwili, wakati kipimo kinachopendekezwa ni miligramu 10–20 tu.
• Hakuna athari mbaya kwa mfumo wa kilimo: asidi za hyumiki si zenobiotiki. Hata kwa viwango vinavyozidi vinavyopendekezwa, haziathiri mimea wala hazidhuru mazingira ya asili.

Vyeti viwili vya CE vilivyotolewa na PCBC (chini ya Kanuni ya Ulaya 2019/1009) vinaandika ufanisi uliohakikiwa rasmi na usafi, pamoja na kazi mbili za bidhaa zinazotokana na hataza EP3135655.

• Cheti CE-B/5/26/BS (PFC 3B, inorganic soil improver — kiboreshaji cha udongo kisicho hai): kinathibitisha kuwa ProtoHumiX® huongeza uwezo wa kuhifadhi maji, huboresha muundo, hulinganisha pH kikemikali na hupunguza usafiri wa metali nzito ndani ya udongo.
• Cheti CE-B/17/25/BS (PFC 6B, non-microbial plant biostimulant — kichocheo cha mimea kisicho cha vijidudu): kinathibitisha rasmi athari ya bidhaa katika kuchochea na kuharakisha ukuaji wa mimea.

Ubora wa teknolojia yetu ya uchimbaji (hataza WO 2015/163785 A1) unaegemea takwimu halisi. Tumeandika matokeo ya shambani katika maeneo tofauti ya hali ya hewa na mabara kadhaa:

• Mahindi (Austria): kwa lita 1.25 kwa hekta pekee, zao lilinusurika ukame mkali na kutoa tani 4.63 kwa hekta kwenye udongo wa mawe na mfinyanzi wa milima ya Alps — jaribio la kudhibiti halikutoa chochote.
• Viazi, aina ya Kuras (Austria, 2016–2017): ongezeko la mavuno la 44% kwa kipimo cha lita 2 kwa hekta, yaani tani 11 zaidi kwa hekta.
• Miwa (Barbados): ongezeko la 28.89% la uzito wa mavuno (kutoka tani 45 hadi 58 kwa hekta), lililotafsiriwa kuwa ongezeko la 28.57% la sukari safi kwa jumla.
• Ngano ya majira ya baridi (Urusi, aina ya Yuka): mavuno juu kwa 32% (kutoka 49.8 hadi 66.0 dt kwa hekta), pamoja na ubora bora zaidi wa punje (protini, gluteni).
• Ngano ya majira ya kuchipua (Kanada, Alberta): mavuno kutoka bushel 47 hadi 59 kwa eka kwenye udongo mweusi, yaani kutoka tani 3.16 hadi 3.97 kwa hekta.